Przejdź do treści Skocz do menu Dodatkowe informacje

 

Logo - Kapitał ludzki, Narodowa Strategia SpójnościLogo - Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Starogardzie GdańskimLogo - Unia Europejska, Europejski Fundusz Społeczny

Człowiek - najlepsza inwestycja

Czas wolny dziecka - PCPR Starogard Gdański

CZAS WOLNY DZIECKA- szanse i zagrożenia

Czym jest czas wolny? Dla jednych to największe dobrodziejstwo, dla drugich- nuda lub strata czasu. Tak naprawdę- jest to ten okres dnia, który pozostaje do dyspozycji dziecka po wypełnieniu obowiązków szkolnych i domowych. To czas na odpoczynek, regenerację fizyczną i psychiczną organizmu, ale także na zabawę oraz rozwój zdolności i zainteresowań. Jest to ważny czas w życiu każdego człowieka, niezależnie od wieku, dlatego tak istotny jest sposób jego spędzania.

 

Największy wpływ na sposób organizowania czasu wolnego przez dzieci ma rodzina- a dokładniej wzorce, jakie w niej panują. To na rodzicach więc spoczywa największy obowiązek rozwijania u swoich pociech umiejętności wykorzystywania czasu wolnego. Wspólne spędzanie czasu, gry i zabawy w gronie rodziny, wspólne spacery i rozmowy pozwalają nie tylko na wspaniałe spędzenie popołudnia czy wieczoru, ale też pozwalają dziecku wykształcić nawyk przyjemnego spędzania czasu wolnego. Im młodsze dziecko, tym większy wpływ mają na jego rozwój osoby znaczące oraz wzorce przez nie przekazywane.

 

 

Rodzina a sposób spędzania wolnego czasu przez dzieci.

 

Dzieci obserwując zachowania rodziców, tak dotyczące ogólnego funkcjonowania, jak i sposobu podchodzenia do obowiązków czy spędzania czasu wolnego- wykształcają swoje własne podejście do wielu spraw. W rodzinach, w których dorośli poważnie podchodzą do wypełniania swoich obowiązków związanych z pracą czy domem, łatwiej przychodzi dzieciom wypracowanie właściwego podejścia do obowiązku szkolnego- nauki, odrabiania zadań domowych, przygotowywania się do zajęć. Egzekwowanie przez dorosłych wypełniania swoich obowiązków przez dzieci pozwala na uświadomienie dziecku, co jest ważne i poważnie traktowane przez rodziców. Zależność ta jest ważna zwłaszcza u młodszych dzieci szkolnych, które dopiero zaczynają kształtować w sobie poczucie obowiązkowości.

 

Dziecko jako pełnoprawny członek rodziny powinno mieć w domu swoje obowiązki, dostosowane do wieku i możliwości- początkowo może to być posprzątanie swoich zabawek poprzez wrzucenie ich do koszyka czy kartonu, później- ułożenie ubranka, złożenie łóżka, wytarcie kurzu, itd. Oczywiście dziecku nie wszystko musi wychodzić tak perfekcyjnie jak dorosłym, ale należy pozwolić mu na próby samodzielności, i przede wszystkim - nie wyręczać. Takie działanie pozwoli wykształcić poczucie odpowiedzialności, samodzielności i wiary we własne siły. Należy pamiętać, aby obowiązki nie były za trudne, tak, aby nie przerażały i nie zniechęcały dziecka.

 

Dorośli przekazują młodszemu pokoleniu wskazówki dotyczące spędzania czasu wolnego nie tym, co mówią, ale głównie swoją postawą. Gdy rodzice cały dzień spędzają w pracy, a wieczory poświęcają na dalsze działania zarobkowe, nie znajdując czasu na odpoczynek ani zabawy czy rozmowy z dziećmi, to one nie nauczą się, jak planować czas pracy i czas wolny.

 

Podobnie wygląda wpływ rodziców na samą organizację czasu wolnego dziecka- w rodzinach, gdzie dorośli większość czasu spędzają na wspólnych rozmowach, czytaniu książek, grach, spacerach, rozwijaniu zdolności- istnieje większe prawdopodobieństwo, iż dziecko będzie widziało w takim działaniu więcej korzyści i będzie ten wzorzec powtarzało. Natomiast w rodzinach, gdzie większość czasu każdy jej członek spędza samotnie w swoim pokoju lub pozornie wspólnie na oglądaniu telewizji- motywacja do zmiany stylu życia będzie mniejsza.

 

Wspólny rodzinny wypoczynek może być zarówno formą nauki, jak i jednym ze sposobów budowania i utrzymania kontroli rodzicielskiej. To na rodzinie właśnie spoczywają zadania związane z kształtowaniem czasu wolnego, a przez to i wypoczynku dzieci. Można ten cel osiągnąć poprzez bogacenie form aktywnego spędzania czasu wolnego, ukazywanie i udostępnianie atrakcyjnych zajęć, przedmiotów, możliwości rozwoju, a także zwracanie uwagi dziecka na szanse interesującego wykorzystania godzin wolnych. Ważne jest jednak, aby rodzice nie wyręczali dziecka w planowaniu czasu wolnego, czy wręcz nie narzucali mu sposobu jego spędzania.

 

Dorośli powinni pozostawiać pociechom pewną swobodę w doborze działań podczas spędzania czasu wolnego (zależnie od wieku), jednak zawsze interesując się i wiedząc, gdzie i z kim dziecko przebywa. Dzieci oprócz zajęć dodatkowych w szkole czy poza nią muszą mieć czas na spotkania z rówieśnikami, grę w piłkę na podwórku, zabawę w piaskownicy, wyjście do zoo czy do kina - muszą czuć, że są dziećmi i spędzają swoje dzieciństwo na zajęciach odpowiednich do ich wieku. Wspaniale byłoby, gdyby te czynności mogły chociaż częściowo dzielić z rodzicami. Niestety część dorosłych, chcąc wieczorem popracować w samotności bądź spędzić kilka chwil w spokoju, bez dzieci, włącza im telewizor, który ma zapełnić ich czas i odwrócić uwagę od osoby rodzica. Dorośli tacy nie rozumieją, jak ważną częścią życia, zarówno dzieci jak i ich samych, jest wspólne spędzanie czasu wolnego, a przy odrobinie starań i fantazji może być ono pożytkiem i radością dla całej rodziny- scalać ją, zbliżać do siebie, przez co dom kojarzy się z rodziną a nie wyłącznie miejscem do spania.

 

W okresie wczesnodziecięcym najważniejsze jest wspieranie dziecka w doborze odpowiednich działań w czasie wolnym, udzielanie mu wskazówek, dyskretne czuwanie nad jego rozwojem oraz wypoczynkiem. Dziecko prawidłowo przygotowane i wychowane do organizowania sobie czasu wolnego- w okresie młodzieńczym będzie umiało samodzielnie, a do tego miło i przyjemnie zagospodarować sobie ten czas.

 

Organizacją wspierającą rodzinę w prawidłowym organizowaniu czasu wolnego dziecka jest szkoła- poprzez zajęcia dodatkowe- kółka zainteresowań, świetlicę, zajęcia sportowe czy artystyczne- co pozwala dziecku na rozwój w sferach, które je interesują.

 

Sposoby spędzania czasu wolnego przez dzieci.

 

Z niepokojem można zauważyć tendencję do zmniejszania się różnorodności form spędzania czasu wolnego. Jak wynika z badań, większość dzieci w młodszym wieku szkolnym spędza go głównie w domu- przed komputerem albo telewizorem- średnio są to 4 godziny, a w dni świąteczne- nawet do 6 godzin. Dzieci i młodzież nie umieją korzystać z czasu wolnego. Dodatkowe zajęcia szkolne, mogące wspomagać rozwój poszczególnych zdolności, stają się nudne i niemodne, więc szkoda na nie czasu. Rozmowy ze znajomymi poza szkołą ograniczają się niekiedy do komunikatorów internetowych, a czas wolny na powietrzu- jest w porządku, o ile nie wymaga wysiłku fizycznego, jak np. podczas uprawiania sportu.

 

Coraz mniej czasu dzieci spędzają na świeżym powietrzu, a także na zabawach z rówieśnikami. Może być to wynikiem dużej dostępności komputerów i Internetu, które dają poczucie bycia w łączności z całym światem, bez wychodzenia z domu i spotykania się z innymi osobami.

 

Telewizor i komputer są wspaniałymi wynalazkami, pozwalającymi na zwiększenie możliwości rozwojowych dzieci- m.in. przez łatwy dostęp do wielu informacji, jednak należy pamiętać, iż nie mogą one zajmować całego czasu wolnego oraz uniemożliwiać wykonywania innych zajęć. Nie zastąpią one zabaw sportowych rozwijających koordynację, równowagę

 

i ogólną sprawność, a także przeżywania wrażeń zmysłowych płynących z kontaktu z otoczeniem, przyrodą, innymi osobami- które wpływają na rozwój doświadczenia oraz poszczególnych funkcji umysłowych.

 

Należy również pamiętać, że telewizor czy komputer nie mogą stać się środkiem zastępującym rodzica- nie można sadzać przed nim dziecka za każdym razem, gdy dorosły potrzebuje czasu dla siebie. Należy starannie wybierać programy, które pozwolą mu się rozwinąć, pokażą piękno świata, nauczą go dobra- a nie tylko wypełnią część dnia.

 

Często zdarza się współcześnie, że rodzice, pochłonięci pracą, zabiegani w poszukiwaniu nowszych, lepszych możliwości zarobku- zapominają o czasie wolnym- swoim oraz dziecka. A młode pokolenie czerpie wzorce z tego, co im pozostaje- telewizji i internetu, co, jak wiadomo, nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem.
Ogólnie rzecz ujmując, formy spędzania czasu wolnego można podzielić na kilka podstawowych grup:

  1. Związane z obowiązkami, jakich osoba dobrowolnie się podjęła (rozwijanie wiedzy, pomoc rodzicom w domu, wolontariat),
  2. Związane z aktywnością w wybranej dziedzinie (działalność artystyczna, sportowa, turystyczna),
  3. Związane z kulturą (TV, radio, prasa, kino, teatr),
  4. Związane z życiem społecznym (spotkania z przyjaciółmi, uczestnictwo w imprezach sportowych),
  5. Związane z realizacją indywidualnych potrzeb (hobby, wypoczynek),
  6. Zachowania patologiczne (alkohol, narkotyki, przestępczość).

Kontrola i opieka rodzicielska są potrzebne nie tylko po to, aby zapewnić zróżnicowane działania na większości tych płaszczyzn, ale także po to, aby ustrzec pociechy przed tą ostatnią wymienioną- patologiczną formą spędzania czasu wolnego.

 

Jak organizować czas wolny dziecku?

 

Najbardziej korzystne dla dziecka jest zrównoważone godzenie ze sobą wszystkich sfer rozwoju- nauki, odpoczynku i aktywności ruchowej. Stąd tak ważna jest pomoc dorosłych w planowaniu czasu wolnego dzieci.
Na co zwrócić szczególną uwagę podczas organizowania dziecku czasu wolnego?

  • Kontakt z dzieckiem
    - swoboda jest bardzo ważna, ale rodzic nie może zostawiać dziecka samego. Atmosfera w domu oraz styl życia całej rodziny powinny ułatwiać dziecku rozwój i prawidłowe funkcjonowanie, a także przygotowywać do samodzielnego podejmowania decyzji oraz dokonywania wyborów. Jeśli rodzice nauczą dzieci, jak prawidłowo korzystać z dobrodziejstw czasu wolnego, te nigdy nie będą się one nudzić.
  • Telewizja- tak, ale…
    - nie wszystkie programy i nie o każdej porze dnia i nocy. Dzieci i młodzież mają skłonność do spędzania czasu przed telewizorem, zwłaszcza, jeśli rodzice tego czasu nie kontrolują. Nie wszystkie programy są jednak odpowiednie dla osób w każdym wieku. Trzeba pamiętać, że nawet nie wszystkie filmy animowane są przeznaczone dla dzieci- często coś, co wygląda na bajkę, wcale nią nie jest, niosąc w sobie treści agresywne, związane z przemocą. Treści pokazywane w formie obrazowej łatwiej docierają do świadomości człowieka, wpływając na jego myślenie oraz postrzeganie świata. Można to wykorzystać pozytywnie, dla rozwoju dziecka, jednak trzeba na to poświęcić więcej czasu i energii niż zazwyczaj.
  • Komputer i Internet- dobrodziejstwo XXI wieku czy zbyteczny pochłaniacz czasu?
    - komputer to wspaniały wynalazek, który można wykorzystywać do rozwoju wielu funkcji i zdolności. Jednak i tutaj potrzebna jest rozwaga- zarówno w doborze czynności na nim wykonywanych, jak i czasu, który dziecko przy nim spędza. Obecnie często spotyka się dzieci w wieku 4-5 lat, które spędzają po kilka godzin dziennie na prostych grach, praktycznie bez kontroli rodzicielskiej. W nieco późniejszym wieku, umiejąc już czytać- dzieci zaczynają korzystać z Internetu- wiemy jednak, iż znajdują się tam, praktycznie na wyciągniecie ręki, różne treści, także te nie przeznaczone dla dzieci w żadnym wieku. Dzieci, nawet te mniej ufne, są też narażone na wiele niebezpieczeństw- nigdy nie można być pewnym, kto znajduje się po drugiej stronie sieci, z kim dziecko rozmawia, komu się zwierza i co z tego wyniknie. Pozwalając dziecku na korzystanie z Internetu trzeba być szczególnie uwrażliwionym na to, jak ono wykorzystuje tą możliwość. Rolą rodzica jest też wykształcenie w dziecku poczucia, że do wieku treści w Internecie należy podchodzić z dystansem.
  • Rówieśnicy
    - człowiek, jako istota społeczna, potrzebuje towarzystwa- rodziny oraz grupy rówieśniczej. Dzięki zabawom z innymi osobami dziecko uczy się współdziałania, poświęcenia, dzielenia dostępnymi zabawkami, rozwiązywania konfliktów, pełnienia ról, nawiązywania satysfakcjonujących relacji, koleżeńskości czy serdecznego stosunku do otoczenia. W grupie nie ma miejsca na postawę egocentryczną, nastawioną na siebie. Liczy się dobro ogółu. Dziecko ma też możliwość porównania siebie z innymi, korzystania z ich zdolności, pomysłów, a także poszerzania zakresu doświadczeń i przeżyć, a przez to rozwoju sfery społeczno- emocjonalnej. Aktywne poznawanie świata wpływa również na jego rozwój intelektualny.
  • Ruch na świeżym powietrzu- czyli gdy pogoda dopisuje
    - ważną formą spędzania czasu wolnego jest ruch na świeżym powietrzu -  latem mogą go zapewniać wspólne spacery, wycieczki rowerowe, gra w piłkę na podwórku, zabawy w piaskownicy czy na placu zabaw, zimą- wyjście na łyżwy, sanki, narty, wspólne lepienie bałwana przed domem. Ruch zapewnia nie tylko sprawność fizyczną, ale jest też sposobem na pozytywne zmęczenie i dotlenienie organizmu. Wycieczki krajoznawcze pozwalają również poznać okolicę, jej przyrodę, kulturę, zabytki. Osobisty przykład rodziców oraz ich pozytywny stosunek do aktywnego spędzania czasu wolnego stanowi dla dzieci szansę na rozwój kultury fizycznej, ale także staje się wzorem do naśladowania w przyszłości.
  • W czasie deszczu… czyli jak nie pozwolić dzieciom się nudzić
    Brak pogody za oknem nie jest równoznaczny z brakiem zajęcia dla dzieci i rodziców- wystarczy nieco ruszyć głową, by znaleźć milion pomysłów na to, jak spędzić choćby najbardziej deszczowe dni. Obecnie do łask powracają gry sprawnościowe i planszowe, rozwijające umysł- kreatywność, myślenie, planowanie, ale też pozwalają na doświadczanie sukcesów i porażek- która to zdolność do przyjmowaniu obu jest w późniejszym życiu bardzo przydatna. W zabawach można korzystać ze wszystkich przedmiotów w domu- tylko trochę wyobraźni i kreatywności potrzeba, aby kartoniki po butach, drewniane klocki albo guziki stały się przedmiotem zabawy. Ponadto można się wybrać z dziećmi do kina, teatru, muzeum- do miejsc, które w dobie wszędzie dostępnego Internetu są coraz mniej popularne, a tak ważne w rozwoju dziecka. Dziecko powinno mieć również po prostu pobyć w obecności rodzica- przytulić się, posiedzieć obok, pomarzyć, poprzyglądać się rodzicowi podczas wypełniania codziennych obowiązków.

Podsumowanie, czyli - po co nam czas wolny?

  • dla zdrowia- pozwala wypocząć ciału i umysłowi, zregenerować siły, zaczerpnąć energii do pracy, zwiększyć chęć do życia i działania,
  • dla rozwijania samodzielności i niezależności- to czas, który dziecko może samodzielnie (bądź z pomocą) zaplanować, decydując o tym, jak chce go spędzić, czego potrzebuje i na co ma ochotę. Uczy też tego, w jaki sposób zająć się sobą,
  • dla nauki i zabawy- pozwala na zastosowanie tego, czego dziecko nauczyło się w teorii, pomaga też poradzić sobie ze stresem i zmartwieniami, oderwać się od codzienności,
  • zapewnia aktywność dziecku- ruch podczas zabawy zapewnia sprawność fizyczną, a przez to- poprawia zdrowie. Dziecko może się wybiegać, wyskakać, jeśli ma na to ochotę, a potem, gdy się zmęczy- usiąść na chwilę, po czym wrócić do zabawy. Uczy się kontrolować swoją aktywność oraz dostosowywać ją do swoich możliwości.